Η ετήσια ομιλία της Φον ντερ Λάιεν: Προτεραιότητες της ΕΕ σε έναν αβέβαιο κόσμο

Στις 10 Σεπτεμβρίου 2024, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν παρουσίασε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τη φετινή της ετήσια ομιλία για την κατάσταση της Ένωσης (State of the Union – SOTEU). Η εκδήλωση, που έλαβε χώρα στο Στρασβούργο, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στο να ορίσει τις προτεραιότητες της ΕΕ για το επόμενο έτος, σε ένα περιβάλλον γεμάτο γεωπολιτικές εντάσεις και εσωτερικές προκλήσεις.

Ανταγωνιστικότητα: η «πράσινη» και ψηφιακή μετάβαση ως μοχλός ανάπτυξης

Σύμφωνα με το Protothema, η φον ντερ Λάιεν τόνισε την ανάγκη «να ενισχύσουμε την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης μέσω της πράσινης και ψηφιακής μετάβασης». Η πρόεδρος παρουσίασε ένα νέο πλαίσιο χρηματοδότησης, που θα εστιάσει στην έρευνα, την καινοτομία και την υιοθέτηση τεχνολογιών όπως η τεχνητή νοημοσύνη. Η προσθήκη € 100 δισ. στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Έρευνας προορίζεται να κλείσει το χάσμα με τις ΗΠΑ και την Κίνα.

Άμυνα: η Ευρωπαϊκή Ανεξαρτησία σε κίνδυνο;

Η iefimerida επισημαίνει ότι η άμυνα και η ευρωπαϊκή ανεξαρτησία αποτελούν το κεντρικό θέμα της ομιλίας. Η φον ντερ Λάιεν κάλεσε τα κράτη μέλη να τηρήσουν το στόχο των 2 % του ΑΕΠ σε άμυνα, που είχε συμφωνηθεί στο ΕΚΤ 2022, και πρότεινε τη δημιουργία ενός «ευρωπαϊκού ταμείου άμυνας» για την ενίσχυση της κοινής βιομηχανίας όπλων. Η πρόταση, όμως, συναντά αντίσταση από χώρες όπως η Πολωνία, που απαιτούν μεγαλύτερη εθνική κυριαρχία στις δαπάνες άμυνας.

Μετανάστευση: η ανάγκη για μια κοινή πολιτική

Η πρόεδρος τόνισε επίσης την ανάγκη «να επανεξετάσουμε το σύστημα ασύλου και να ενισχύσουμε τις εξωτερικές συνθήκες διαχείρισης των ροών». Η φετινή ομιλία έρχεται μετά από μια σειρά κρίσεων στο Αιγαίο, όπου η αυξημένη προσφυγική κίνηση έχει δημιουργήσει έντονη πολιτική πίεση σε χώρες όπως η Ελλάδα και η Ιταλία. Η φον ντερ Λάιεν πρότεινε την ενίσχυση των «συμφωνιών ασφαλείας» με τρίτες χώρες και τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού ταχείας ανταπόκρισης για την επανένταξη των προσφύγων.

Πλαίσιο: γεωπολιτικές εντάσεις και εσωτερική αβεβαιότητα

Η ομιλία δεν έρχεται μόνο ως απάντηση σε εσωτερικές προκλήσεις. Η συνέχιση του πολέμου στην Ουκρανία, η αυξημένη δραστηριότητα της Κίνας στη θάλασσα και οι εντάσεις με την Τουρκία δημιουργούν ένα «ρευστό γεωπολιτικό περιβάλλον», όπως το σημειώνει η iefimerida. Σε αυτό το πλαίσιο, η φον ντερ Λάιεν προσπαθεί να ενισχύσει τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ, προωθώντας την ενσωμάτωση των ενεργειακών πόρων και την ανάπτυξη ενός «ευρωπαϊκού στέλεχος» για την ασφάλεια των εφοδιασμών.

Αντίδραση των κρατών μελών και του κοινού

Η αντίδραση στα προτεινόμενα μέτρα είναι ανάμεικτη. Η Γερμανία, μέσω του υπουργείου Οικονομικών, εκφράζει στήριξη για την αύξηση των επενδύσεων στην έρευνα, αλλά επισημαίνει την ανάγκη «να μην επιβαρύνουμε τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις με νέους φόρους». Η Γαλλία, από την άλλη, καλωσορίζει το ευρωπαϊκό ταμείο άμυνας, θεωρώντας το «απαραίτητο βήμα για την ασφάλεια της ζώνης».

Στο επίπεδο του κοινού, τα πρόσφατα δημοσκοπήματα δείχνουν ότι το 57 % των Ευρωπαίων θεωρούν ότι η ΕΕ πρέπει να γίνει πιο ανεξάρτητη σε θέματα άμυνας, ενώ το 48 % εκφράζουν ανησυχίες για την αύξηση των μεταναστευτικών ροών. Η φον ντερ Λάιεν, λοιπόν, προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε απαιτήσεις ασφάλειας, οικονομικής ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής.

Προοπτικές για το 2025

Τέλος, η πρόταση για ένα «ευρωπαϊκό ψηφιακό φόρτο» – μια νέα μορφή φορολογίας για τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες – ενδέχεται να ανοίξει το δρόμο για την εξισορρόπηση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων που προέκυψαν από την ενεργειακή κρίση. Η φον ντερ Λάιεν τόνισε ότι η ΕΕ πρέπει να «εξασφαλίσει μια βιώσιμη οικονομική βάση», προκειμένου να υποστηρίξει τις στρατηγικές επενδύσεις στην άμυνα και την καινοτομία.

Συνοψίζοντας, η ετήσια ομιλία της φον ντερ Λάιεν παρουσιάζει ένα «σύνθετο πακέτο» πολιτικών, το οποίο προσπαθεί να ενσωματώσει την ανάγκη για ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, την άμεση ενίσχυση της άμυνας και μια πιο ενοποιημένη προσέγγιση στη μετανάστευση, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζει τις γεωπολιτικές προκλήσεις που διαμορφώνουν το μέλλον της Ένωσης.