Νέο ΕΣΠΑ 2028‑2034: Η διαπραγμάτευση να κλείσει το δεύτερο εξάμηνο του 2027

Στοιχεία της ανακοίνωσης

Σύμφωνα με το Eleftheros Typos, ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Νίκος Παπαθανάσης, δήλωσε ότι η διαπραγμάτευση του νέου ΕΣΠΑ (προγραμματική περίοδος 2028‑2034) θα ολοκληρωθεί στο β’ εξάμηνο του 2027. Η συνολική αξία των κοινοτικών πόρων που διαπραγματεύονται ανέρχεται σε 49,5 δισεκατομμύρια ευρώ.

Τι σημαίνει το νέο ΕΣΠΑ για την Ελλάδα;

Το ΕΣΠΑ (Ευρωπαϊκό Σχέδιο Ποσοτικής Στήριξης) αποτελεί το μεγαλύτερο εργαλείο χρηματοδότησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την προώθηση επενδύσεων, την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και την κοινωνική συνοχή. Η προγραμματική περίοδος 2028‑2034 θα αντικαταστήσει το τρέχον πρόγραμμα (2021‑2027), το οποίο, σύμφωνα με το Protothema, έφερε περίπου 100 δισ. € στην ελληνική οικονομία, αλλά και σημαντικές αδυναμίες στην υλοποίηση.

Ιστορικό πλαίσιο και προκλήσεις

Η προηγούμενη διαπραγμάτευση του ΕΣΠΑ (2021‑2027) διήρκεσε πάνω από τρία χρόνια, με έντονες διαφωνίες γύρω από το «συμπλήρωμα» (πρόσθετα κονδύλια) και τις προϋποθέσεις υλοποίησης. Η κυβέρνηση της ΝΔ, υπό την ηγεσία του Κυριάκου Μητσοτάκη, αντιμετώπισε κριτική για την αργή αποδέσμευση των κεφαλαίων, κάτι που επηρέασε αρνητικά την ανάπτυξη του ΑΕΠ.

Η τρέχουσα διαπραγμάτευση, όπως επισημαίνει ο Παπαθανάσης, ξεκίνησε το 2024 και προχωρά σε ένα πιο «προσαρμοστικό» μοντέλο, όπου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αξιολογεί τα εθνικά προγράμματα σε πραγματικό χρόνο, μειώνοντας τις πιθανές καθυστερήσεις.

Πολιτική διάσταση

Η ανακοίνωση έρχεται εν μέσω έντονης αντισυγκρουσιακής κίνησης στο κοινοβούλιο. Η ΑΝΕΠ και το ΣΥΡΙΖΑ έχουν ζητήσει μεγαλύτερη διαφάνεια στη δέσμευση των κονδυλίων, ενώ η Κίνηση Αλλαγής επισημαίνει τον κίνδυνο «υπερβολικής εξάρτησης» από τα ευρωπαϊκά κεφάλαια. Παρά τις αντιδράσεις, η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η έγκαιρη ολοκλήρωση της διαπραγμάτευσης είναι κρίσιμη για την τήρηση των ευρωπαϊκών προθεσμιών και την αποφυγή πιθανών κυρώσεων.

Διαδικασία διαπραγμάτευσης

Η διαπραγμάτευση ακολουθεί τη νέα «Διαδικασία Ενίσχυσης» (Enhanced Cooperation), η οποία περιλαμβάνει τρία στάδια: (α) διαβούλευση του προγράμματος με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, (β) έγκριση του πλαισίου από το Συμβούλιο, και (γ) υπογραφή της τελικής συμφωνίας. Η προθεσμία του β’ εξαμήνου 2027 αφορά το τελευταίο στάδιο, δηλαδή την τελική υπογραφή.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη εκφράσει θετική διάθεση για το ελληνικό σχέδιο, τονίζοντας την «συμπερίληψη» τομέων όπως η πράσινη μετάβαση, η ψηφιακή οικονομία και η κοινωνική ένταξη. Ωστόσο, η Επιτροπή απαιτεί σαφείς δείκτες απόδοσης (KPIs) και μηχανισμούς παρακολούθησης, κάτι που η ελληνική κυβέρνηση πρέπει να ενσωματώσει στα εθνικά σχέδια.

Οικονομικές προοπτικές

Αν το νέο ΕΣΠΑ διαπραγματευτεί πλήρως, η Ελλάδα θα λάβει κονδύλια που θα καλύψουν περίπου το 0,5 % του ΑΕΠ ετησίως, ένα σημαντικό σπρέι σε μια οικονομία που προσπαθεί να ξεφύγει από την ύφεση που προκάλεσε η ενεργειακή κρίση του 2022‑2023. Τα κονδύλια προορίζονται κυρίως για επενδύσεις σε υποδομές, έρευνα‑και‑ανάπτυξη, και προγράμματα απασχόλησης νέων.

Η επίδραση στην αγορά εργασίας μπορεί να είναι σημαντική: η Καθημερινή προβλέπει δημιουργία έως 150 000 νέων θέσεων εργασίας μέχρι το 2034, εφόσον οι επενδύσεις θα κινητοποιήσουν τόσο το ιδιωτικό όσο και το δημόσιο τομέα.

Κίνδυνοι και προοπτικές

Παρά τα ενθουσιώδη σήματα, υπάρχουν κίνδυνοι. Η ελληνική δημοσιονομική κατάσταση παραμένει ευαίσθητη, με δημόσιο χρέος πάνω από 190 % του ΑΕΠ. Η έλλειψη διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων μπορεί να περιορίσει την αποδοτικότητα των ευρωπαϊκών πόρων. Επιπλέον, η γεωπολιτική αβεβαιότητα στην περιοχή (π.χ. η ενεργειακή εξάρτηση από Ρωσία) ενδέχεται να επηρεάσει τις επενδυτικές προοπτικές.

Ωστόσο, η έγκαιρη ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων θα δώσει στην Ελλάδα το «προβάδισμα» να σχεδιάσει μακροπρόθεσμα έργα, να προσελκύσει ιδιωτικές επενδύσεις και να ενισχύσει τη θέση της στην ευρωπαϊκή αγορά.