Συνεπιμέλεια παιδιών: Τα δύο πρώτα χρόνια του νέου θεσμού – Δεδομένα, προκλήσεις και προοπτικές

Η εισαγωγή του νέου θεσμού της συνεπιμέλειας στην ελληνική νομοθεσία, η οποία ενσωματώθηκε στο οικογενειακό δίκαιο το 2021, έχει ήδη περάσει πέντε χρόνια λειτουργίας. Τα πρώτα δύο χρόνια, σύμφωνα με τη μελέτη του καθηγητή Γ. Γεωργιάδη από το Πανεπιστήμιο Αθηνών, αποδείχθηκαν τα πιο δύσκολα, με σημαντικές επιπτώσεις για τις οικογένειες, τα δικαστήρια και τις κοινωνικές υπηρεσίες.

Τα κύρια ευρήματα της πενταετούς αξιολόγησης

Η ανάλυση, η οποία δημοσιεύθηκε στα «ΤΑ ΝΕΑ» της Δευτέρας, βασίζεται σε δεδομένα από 12.000 υποθέσεις διαζυγίων που κλήθηκαν σε κοινή κηδεμονία. Τα κυριότερα σημεία είναι:

• Αύξηση των υποθέσεων: Στα πρώτα δύο χρόνια (2021‑2022) υπήρξε 27 % άνοδος των αιτήσεων για συνεπιμέλεια σε σχέση με το προηγούμενο καθεστώς.
• Δυσκολίες στην εφαρμογή: Το 41 % των δικαστηρίων ανέφερε προβλήματα στην εκτίμηση της «κατάλληλης» κατανομής χρόνου μεταξύ γονέων, κυρίως λόγω ανεπαρκούς εκπαίδευσης των δικαστών.
• Αντιδράσεις γονέων: Έρευνα πεδίου που διεξήχθη από το ΕΣΔΙ (Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Ιδιωτικών) έδειξε ότι 58 % των γονέων αισθάνθηκαν «υπερβολική πίεση» στην προσπάθεια συντονισμού των καθηκόντων.

Ποιοι είναι οι κύριοι παράγοντες δυσκολίας;

Σύμφωνα με το In.gr, οι δυσκολίες προέρχονται από τρεις βασικές πτυχές:

1. Νομική αβεβαιότητα: Η νέα νομοθεσία δεν περιέχει λεπτομερείς οδηγίες για τη διαχείριση ειδικών περιπτώσεων, όπως οι διασπορικές οικογένειες ή οι γονείς με ακατάλληλες συνθήκες στέγασης.
2. Διοικητική επιβάρυνση: Τα γραφεία κοινωνικής πρόνοιας και τα δικαστήρια χρειάστηκαν πρόσθετους πόρους για την παρακολούθηση των συμφωνιών, κάτι που δεν είχε προβλεφθεί στο αρχικό προϋπολογισμό.
3. Κοινωνική αντίδραση: Η αλλαγή αντιτάχθηκε σε κάποιες περιοχές, ιδιαίτερα σε παραδοσιακές κοινότητες όπου η μονογονεϊκή εξουσία θεωρείται η «φυσική» κατάσταση.

Αντίδραση των δικαστικών αρχών

Οι δικαστές, όπως επισημαίνει η Καθημερινή, ανέφεραν την ανάγκη για εξειδικευμένα σεμινάρια. Στο πλαίσιο αυτό, το Υπουργείο Δικαιοσύνης ξεκίνησε πρόγραμμα «Συνεπιμέλεια 2023‑2024», το οποίο περιλαμβάνει 15 εκπαιδευτικές ενότητες για 300 δικαστές. Παρά την πρόοδο, η εφαρμογή παραμένει αργή, κυρίως σε περιφέρειες με έλλειψη προσωπικού.

Κοινωνικές υπηρεσίες και υποστήριξη γονέων

Το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων, σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας, δημιούργησε το πρόγραμμα «Οικογενειακός Δεσμός», που προσφέρει δωρεάν ψυχολογική συμβουλευτική σε γονείς που αντιμετωπίζουν προβλήματα στην κοινή κηδεμονία. Μέχρι το τέλος του 2025, το 63 % των εγγεγραμμένων ζευγαριών αξιολόγησε τη βοήθεια ως «αποτελεσματική».

Διεθνείς συγκρίσεις

Η ελληνική εμπειρία δεν είναι μοναδική. Στη Σουηδία, η κοινή κηδεμονία εφαρμόζεται από το 1995 και έχει ενσωματωθεί πλήρως στο δικαστικό σύστημα, με ποσοστό επιτυχίας 78 % στις περιπτώσεις διαζυγίων. Η Στοϊκή Σχολή Κοινωνικών Επιστημών (2024) επισημαίνει ότι η ελληνική προσέγγιση μπορεί να βελτιωθεί με την εισαγωγή «προσαρμοστικών πλαισίων» που λαμβάνουν υπόψη τις τοπικές κοινωνικές συνθήκες.

Τι προβλέπεται για το μέλλον;

Η κυβέρνηση έχει δηλώσει ότι θα επανεξετάσει το νομικό πλαίσιο το 2027, με στόχο τη μείωση των διαδικαστικών καθυστερήσεων και την ενίσχυση των δικαιωμάτων των παιδιών. Επιπλέον, το Κέντρο Έρευνας Οικογενειακών Πολιτικών (ΚΕΟΠ) προτείνει την δημιουργία ενός «Εθνικού Συμβουλευτικού Συμβουλίου Συνεπιμέλειας», που θα συγκεντρώνει εμπειρικά δεδομένα και θα διαμορφώνει πολιτικές βασισμένες σε αποδείξεις.

Συμπεράσματα

Η πενταετής αξιολόγηση δείχνει ότι η εισαγωγή της συνεπιμέλειας ήταν ένα σημαντικό βήμα προς την ισότητα των γονέων, αλλά η πρακτική εφαρμογή αντιμετώπισε σοβαρές προκλήσεις, κυρίως στα πρώτα δύο χρόνια. Η συνέχιση των εκπαιδευτικών προγραμμάτων, η ενίσχυση των κοινωνικών υπηρεσιών και η προσαρμογή του νομικού πλαισίου θεωρούνται κρίσιμα για την επιτυχία του θεσμού στο μέλλον.